Giữa những triền núi nối tiếp nhau ở Lùng Phình, Lào Cai có một nhà văn hóa mới khang trang đã được hoạt động gần đây. Công trình vẫn chưa tổ chức lễ khánh thành chính thức, nhưng bà con thôn SengSui, xã Lùng Phình đã không kìm sự phấn khởi và tìm đến nhà văn hoá mỗi khi có việc chung. Người lớn họp thôn, bầu cử dưới mái nhà còn thơm mùi sơn mới, trẻ con chạy chơi ngoài sân. Ở một xã vùng cao nơi mùa mưa luôn đi cùng nỗi lo sạt lở, việc có một không gian cộng đồng nằm ở vị trí cao, an toàn tránh được mùa mưa lũ cũng mang ý nghĩa lớn hơn rất nhiều so với một công trình xây dựng đơn thuần.
Đó cũng là một trong những điểm dừng của đoàn công tác An sinh xã hội thuộc Tổng Công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau (Phân Bón Cà Mau) trong hành trình kéo dài bốn ngày tại các tỉnh Tây Bắc đầu tháng 5 vừa qua.
Nhà văn hóa mới tại thôn SengSui, xã Lùng Phình do Phân Bón Cà Mau tài trợ được xây dựng ở vị trí cao hơn, an toàn hơn trước nguy cơ sạt lở trong mùa mưa lũ.
Một hành trình đi từ những câu chuyện về nhà ở của người dân vùng núi đến những căn bếp nấu ăn cho học sinh vùng cao. Đi từ nhu cầu xóa nhà tạm của các hộ nghèo đến những công trình cộng đồng gắn trực tiếp với đời sống của người dân địa phương.
Sáu giờ sáng ngày 4/5, đoàn công tác rời Thành phố Hồ Chí Minh để bắt đầu chuyến đi lên Tây Bắc. Máy bay đáp xuống Hà Nội lúc gần trưa. Không nghỉ lại thủ đô, cả đoàn tiếp tục lên xe đi Sơn La ngay trong ngày. Hơn ba trăm cây số đường núi phía trước.
Càng đi sâu về phía Tây Bắc đất nước ta, cảnh vật ngoài cửa kính càng đổi khác. Những dãy nhà thưa dần, thay bằng các cung đèo nối tiếp nhau giữa mây núi. Có những đoạn sương phủ kín mặt đường, xe phải đi chậm lại để giữ tầm nhìn. Đường dài hơn cảm giác trên bản đồ rất nhiều.
Ngồi gần trọn một ngày trên xe mới thấy khoảng cách giữa miền xuôi và miền núi còn rất xa. Ở nhiều nơi dưới xuôi, một mái nhà kiên cố hay một căn bếp đủ kín gió, sạch sẽ gần như là điều bình thường. Nhưng ở những vùng núi này, đó vẫn là điều nhiều người dân chờ đợi rất lâu mới có được.
Điểm dừng chân đầu tiên của đoàn là tỉnh Sơn La – thủ phủ cây ăn quả lớn thứ hai cả nước và lớn nhất miền Bắc. Tuy vậy, bà con nơi đây còn rất nhiều khó khăn, sự phát triển chưa đồng đều giữa các vùng và chủ yếu ở đây là bà con dân tộc Thái.
Trong buổi làm việc với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh, đoàn công tác làm việc nội dung chương trình hỗ trợ xóa nhà tạm cho hộ nghèo, hộ khó khăn với tổng kinh phí 5 tỷ đồng do Phân Bón Cà Mau tài trợ.
Đại diện địa phương đồng chí Vũ Đức Thuận – Phó chủ tịch Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh Sơn La đã gửi lời cảm ơn vì những quan tâm và đóng góp của Phân Bón Cà Mau dành cho địa phương với chương trình Tết Ấm và gần đây là chương trình xoá nhà tạm. Đồng thời, đồng chí cho biết đây là một trong những nguồn hỗ trợ có ý nghĩa lớn đối với công tác an sinh của tỉnh năm nay, nhất là trong bối cảnh nhiều hộ dân vùng sâu, vùng xa vẫn đang sống trong các căn nhà xuống cấp, thiếu an toàn trước mùa mưa.
Ở nhiều địa bàn miền núi phía Bắc, nhà ở chưa bao giờ chỉ là câu chuyện sinh hoạt thường ngày. Với nhiều gia đình, đó còn là nỗi lo kéo dài qua nhiều mùa mưa lũ. Có những căn nhà mái đã cũ, tường đã yếu, mưa lớn kéo dài là cả gia đình gần như thức trắng vì lo dột hoặc sạt lở.
Vì vậy, chương trình hỗ trợ xóa nhà tạm lần này có ý nghĩa rất lớn vì không chỉ giúp bà con khó khăn có chốn về sau mỗi ngày lao động vật vả mà hơn cả là một mái ấm kiên cố để bước qua mùa khắc nghiệt. Và đó cũng là cách Phân Bón Cà Mau lựa chọn đồng hành cùng các địa phương trong hoạt động an sinh xã hội: không dừng ở những hỗ trợ ngắn hạn, mà hướng đến những công trình gắn trực tiếp với điều kiện sống lâu dài của người dân.
Rời Sơn La, đoàn tiếp tục hành trình gần bảy tiếng đồng hồ để đến thị trấn Bắc Hà, tỉnh Lào Cai. Đường đèo Tây Bắc tháng 5 thay đổi thời tiết rất nhanh. Có đoạn vừa nắng, vài phút sau đã mưa và sương phủ kín mặt đường. Những thung lũng sâu hiện ra rồi lại khuất đi sau các dãy núi. Khi xe vào đến thị trấn Bắc Hà, trời đã tối mịt.
Sáng hôm sau, đoàn tiếp tục di chuyển vào xã Lùng Phình. Con đường vào xã nhỏ, dốc và quanh co hơn nhiều người hình dung. Hai bên đường là núi nối núi, thỉnh thoảng mới xuất hiện vài mái nhà nằm rải rác trong thung lũng.
Người dân địa phương cho biết phần lớn thanh niên trong xã đã đi làm ăn xa. Có người xuống miền xuôi, có người sang bên kia biên giới làm thuê. Trong bản chủ yếu chỉ còn người già và trẻ nhỏ.
Điểm dừng đầu tiên của đoàn là Trường Mầm non số 1 Lùng Thẩn. Sau cơn bão Yagi càn quét, nhiều điểm trường tại đây bị sạt lở và ảnh hưởng, ban giám hiệu nhà trường đã tập hợp các bé thuộc nhiều điểm trường lại đây và học tập sinh hoạt từ đó đến nay. Khu bếp ăn của trường trước đây tận dụng và dùng tạm nên không đủ đảm bảo, hệ thống thoát nước, bếp, kệ hay khu vực nấu đều còn nhiều khó khăn. Nhưng mỗi ngày vẫn chuẩn bị cả trăm suất ăn cho các bé.
Tại các điểm trường vùng cao, các cô giáo vừa chăm lớp, vừa lo từng bữa ăn bán trú cho học sinh.
Ở các điểm trường vùng cao, bếp ăn gần như là trung tâm của đời sống, vì các em đa phần sống nội trú. Nhiều học sinh ở lại trường gần như cả tuần vì nhà xa hoặc đường đi khó khăn. Ngoài giờ đứng lớp, giáo viên tiếp tục chăm lo bữa ăn, giấc ngủ và sinh hoạt cho các em như người thân trong gia đình.
Một giáo viên của trường chia sẻ rằng mùa đông ở đây lạnh lắm. Những hôm nhiệt độ xuống thấp, đứng nấu ăn trong căn bếp cũ gần như không tránh được gió lùa. 300 triệu đồng Phân Bón Cà Mau hỗ trợ cho trường đã được dùng để sửa chữa và nâng cấp khu bếp ăn.
Đối với hỗ trợ giáo dục tại các tỉnh vùng cao lần này, phần lớn kinh phí tài trợ của Phân Bón Cà Mau được dành cho khu bếp ăn và điều kiện bán trú/nội trú — những nơi gắn trực tiếp với bữa ăn, sinh hoạt hằng ngày của học sinh. Bởi với nhiều em nhỏ nơi đây, trường học không chỉ là nơi học chữ. Đó còn là nơi các em ăn, ở và lớn lên trong phần lớn thời gian của tuổi thơ.
Khoảng đất nhỏ phía trước trường được các cô giáo tận dụng để trồng thêm rau xanh thêm vào bữa ăn cho các bé.
Rời trường mầm non, đoàn tiếp tục đến Nhà văn hóa thôn SengSui, xã Lùng Phình.
Công trình được xây dựng trên khu đất cao hơn và an toàn hơn so với nhà văn hóa cũ trước đây. Theo người dân địa phương, vị trí cũ đã xuống cấp và luôn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng khi mưa lũ kéo dài.
Ở những địa bàn miền núi, việc lựa chọn vị trí xây dựng an toàn gần như là ưu tiên quan trọng nhất với các công trình cộng đồng. Nhà văn hóa mới được Phân Bón Cà Mau hỗ trợ xây dựng với tổng kinh phí 2 tỷ đồng.
Dù chưa tổ chức khánh thành chính thức nhưng công trình hiện đã được người dân sử dụng thường xuyên cho các hoạt động họp thôn, sinh hoạt cộng đồng và tổ chức các hoạt động văn hóa địa phương. Một cán bộ xã cho biết từ khi công trình hoàn thiện, bà con trong bản vui lắm. Có việc gì mọi người cũng tìm đến nhà văn hóa mới để họp bàn, gặp gỡ. Không khí sinh hoạt cộng đồng nhộn nhịp hơn trước rất nhiều.
Buổi chiều cùng ngày, đoàn tiếp tục khảo sát tại ba trường học khác thuộc chương trình hỗ trợ tại Bắc Hà. Mỗi trường được hỗ trợ khoảng 500 triệu đồng để sửa chữa, cải thiện cơ sở vật chất.
Trong đó, phần lớn kinh phí tiếp tục được ưu tiên cho khu vực bếp ăn và điều kiện bán trú.
Tại Trường Mầm non Bản Phố, cô Cao Thị Hải Yến — Hiệu trưởng nhà trường — chia sẻ rằng định mức hỗ trợ cho mỗi bữa ăn của các cháu hiện chỉ khoảng 5 nghìn đồng. “Năm nghìn đồng một bữa thì thiếu thốn lắm,” cô nói. Theo cô Yến, nhiều học sinh ở đây thuộc diện gia đình đặc biệt khó khăn. Có những phụ huynh không đủ khả năng đóng thêm tiền ăn cho con.
Khu bếp nấu ăn cho các cháu đã được cải tạo khang trang, sạch sẽ và đảm bảo hơn nhiều
“Các con được đến lớp đã là tốt lắm rồi. Gia đình nhiều cháu thực sự không còn gì để đóng thêm nữa. Có những thời điểm, giáo viên trong trường phải tự bù thêm tiền ăn để các em có bữa cơm đầy đủ hơn.”
Trong những lần đến nhà vận động học sinh ra lớp, các cô từng chứng kiến nhiều bữa ăn của trẻ nhỏ chỉ là mèn mén, cơm nguội chan nước vo gạo nấu lên. Chính vì vậy, với các điểm trường vùng cao, căn bếp chưa bao giờ là hạng mục phụ. Đó là nơi gắn trực tiếp với dinh dưỡng, sức khỏe và cả điều kiện để nhiều đứa trẻ có thể tiếp tục đến trường.
Bước vào khuôn viên Trường PTDTBT THCS Bản Phố, giữa khoảng sân nhỏ, những đứa trẻ vẫn quây quần bên nhau làm bài tập nhóm sau giờ học. Có em nắn nót từng dòng chữ, khi thấy các cô chú trong đoàn hỏi thăm, các em hào hứng kể rằng sau này muốn trở thành bác sĩ thật giỏi để chữa bệnh, muốn làm công an, bộ đội để giống các anh hùng đã về giúp bản sau lũ.
Ở nơi mà việc được đến lớp đã là một hành trình nhiều nhọc nhằn, những ước mơ ẩn trong câu trả lời ngây thơ ấy càng khiến người ta xúc động hơn. Và cũng chính từ những lớp học giữa núi rừng ấy, những công trình của Phân Bón Cà Mau đang lặng lẽ góp phần giữ cho hành trình đến trường của các em được dài hơn, vững vàng hơn.
Các em học sinh lớp 6 trường PTDTBT THCS Bản Phố đang làm bài tập nhóm
Trên đường rời thị trấn Bắc Hà, xe tiếp tục đi qua những cung đèo phủ sương của Tây Bắc. Bốn ngày không phải khoảng thời gian quá dài. Nhưng đủ để nhìn thấy phía sau mỗi công trình an sinh luôn là đời sống rất cụ thể của người dân địa phương. Một mái nhà đủ vững chắc để người dân bớt thấp thỏm mỗi mùa mưa lũ. Một căn bếp kín gió, sạch sẽ để những đứa trẻ học bán trú có bữa cơm đủ dinh dưỡng và đảm bảo sức khoẻ. Một nhà văn hóa nằm ở vị trí an toàn hơn để bà con yên tâm tụ họp sau mỗi vụ mùa.
Những công trình được ưu tiên trong chương trình lần này của Phân Bón Cà Mau đều gắn trực tiếp với đời sống hằng ngày của người dân địa phương — từ nhà ở, trường học đến không gian sinh hoạt cộng đồng.
Và có lẽ, giá trị bền vững nhất của an sinh xã hội cũng bắt đầu từ những điều như thế.
Phân Bón Cà Mau